ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم

منظور از تحلیل صرفی بررسی ویزگی های فردی کلمه ، جدای از نقشی است که در عبارت می پذیرد


منظور از تحلیل صرفی بررسی ویزگی های فردی کلمه ، جدای از نقشی است که در عبارت می پذیرد . برای این منظور اول باید نوع کلمه (اسم ، فعل و حرف) مشخص شود .

اسم : کلمه ای است که معنای مستقل دارد وای زمان ندارد. مانند : طالبً علیّ رجل ، انت ، هذا ، الّذین ، ه ، ذهاب ، تعلیم ...

فعل : کلمه ای است که دارای معنی مستقل همراه زمان معین (گذشته ، حال ، آینده) است . مانند : کتب ، کاتَبَ ، یکتب ، یکاتب ، ترجم، یترجم ، اُکتبْ ، کاتِبْ ، ترجِمْ . . .

حرف : کلمه ای است که معنی مستقل ندارد. مانند : ال ، فی ، مِن ْ ، الی ، اِنَّ ، لم ، لا ، و ، یا ، الاّ...

 برای تحلیل صرفی اسم موارد زیر را به ترتیب می نویسیم :

1-  عدد اسم (مفرد ، مثنی ، جمع)

 2- جنس اسم (مذکر ، مؤنث)

3-  جامد و مشتق ( مشتقات وصفی : اسم فاعل ، اسم مفعول ، صفت مشبهه ، اسم مبالغه و اسم تفضیل  . مشتقات غیر وصفی : اسم زمان ، اسم مکان و اسم آلت )

  4- معرب و مبنی ( اسمهای مبنی عبارتند از : ضمیر ، اسم اشاره ، اسم موصول ، اسم استفهام ، اسم شرط ، بعضی از ظرفها ( الآن ، متی ، اَینَ ، حیثُ أمسِ ، إذا و ...) ، اعداد از 11 (احد عشر تا 19 (تسعة عشر) غیر از جزء اول عدد 12 ( اثنا ، اثنی ، اثنتا ، اثنتی

نکته 1 - بعضی از اسمها در موقعیتی خاص مبنی می شوند . مانند منادای علم و نکره ی مقصوده و اسم لاء نفی جنس ، که بنای آنها در قسمت نحو مطرح می شود و در واقع بنای آین کلمات عارضی است

نکته 2 - اسم معرب قابلیت گرفتن «ال» و تنوین را دارد و مضاف واقع می شود

نکته3 - مثنای اسمهای اشاره و موصول معربند.

5-  معرفه و نکره ( اسمهای معرفه عبارتند از : اسم علم (خاص) ، ضمیر ، اسم اشاره ، اسم موصول ، اسم دارای «ال» ، معرّف بالاضافه)

  6- منصرف و ممنوع من الصرف (غیر منصرف) معروفترین موارد اسمهای غیر منصرف عبارت است از :

*علم مؤنث ( فاطمة ، مکّة ، حمزة )

* بیشتر اسمهای علم غیر عربی ( فرعون ، یوسف ، بهزاد)

 *صفت بر وزن « اَفعَل »  و مؤنث آنها (  اکبر ، اخضر، سوداء)

 *جمعهای مکسری که بعد از الف آنها دو حرف متحرک یا سه حرف ساکن الوسط داشته باشد ( جمع های مکسر بر وزن مفاعل و مفاعیل و یا هماهنگ آنها ) مانند : مدارس ، مصابیح ، تلامیذ ، فوائد ، اعاجیب ، تواریخ. . .

 *اسم های دارای الف و نون زائد (فَعْلان ، فُعْلان) مانند : غضبان ، سلمان  عُثمان...

  7- تقسیم اسم از حیث آخر آن به مقصور ، ممدود ، منقوص و صحیح الآخر

اسم مقصور اسمی است که به الف تنها ختم می شود ( هدی ، دنیا ، فتی ، مستشفی ... )

اسم منقوص اسمی است که به یاء ماقبل مکسور ختم می شود. (قاضی ، لیالی ، متعدِّی ، ایدی)

اسم ممدود اسمی است که به الف و همزه ختم می شود. (زهراء ، سماء )

اسم صحیح الآخر اسمی است که جزء موارد بالا نباشد ( کتاب ، رجل ، طالب

 نکته 1- برای مشخص کردن مذکر و مؤنث اسمهای جمع و همچنین جامد و مشتق و نوع مشتق آنها به شکل مفردشان توجه می کنیم.

 مثال : ورثة  جمع وارث مذکر و اسم فاعل   

 مدارس : جمع مدرسة مؤنث و مشتق اسم مکان است.

 نکته2- « أیّ » به عنوان اسم استفهام و شرط از اسمهای معرب است.

 برای تحلیل صرفی فعل به موارد زیر اشاره می کنیم.

 1- زمان (نوع) فعل [ ماضی ، مضارع ، امر]

2-  صیغه ی فعل [غایب ، مخاطب ، متکلم]

 3- ثلاثی مجرد و مزید و رباعی مجرد و مزید

4-  معرب و مبنی [ از میان فعلها فقط فعل مضارع معرب است . غیر از صیغه هایی که نون جمع مؤنث داشته باشد و یا نون تأکید مستقیماً به آنها وصل شده باشد ]

5-  لازم ومتعدّی [فعل لازم به مفعول به نیز ندارد ولی فعل متعدی نیاز دارد]

 6- معلوم و مجهول 7- صحیح ومعتل 

چند نکته :

 -1- فعل لازم همیشه معلوم است.

-2- فعلهای به کار رفته در بابهای «افعال ، تفعیل ، مفاعلة و استفعال» غالباً متعدی هستند)

3- -فعلهای به کار رفته در بابهای « تفعّل ، تفاعل و افتعال» غالباً لازمند .

4- -فعلهای باب «انفعال» همیشه لازم است

برای تحلیل صرفی حرف باید به موارد زیر اشاره کنیم :

1- -نوع حرف

- حروف جر : فی ، مِن ، الی ، علی ، بـِ ، کـَ ، و ، حتّی ...

- حروف جازمه : لام امر ( لـِ ) ، لاء نهی ( لا ) لَم ، لمّا ( اگر بر سر فعل مضارع باشد ) إنْ

- حروف ناصبه : أنْ ، لَنْ ، کَی (لکی) ، إذن ، حتی ، لـِ

حروف نفی : ما ، لا

- حروف مشبهة بالفعل : إنَّ ، أنَّ ، کأنَّ ، لکنَّ  ، لَیْت ، لعلّ

- حروف عطف : وَ ، فـَ  ، ثُمَّ ، بَل ، أمْ ، أو ، لا ، حتّی

- حروف ندا : یا ، أیا ، هیا ، أی ، أ ، آ ، وا

- حروف استثنا : إلاّ ...

- حروف استفهام : أَ ، هل

- واو حالیه و ...

2- - عامل و غیر عامل ( حرف عامل حرفی است که در اعراب کلمه ی بعد از خود اثر بگذارد . حروف جر ، جزم ، نصب ، مشبهة بالفعل و لای نفی جنس عامل و بقیه حروف غیر عاملند)

- 3- نوع بنای حرف ( مبنی بر ضم - مبنی بر فتح - مبنی بر کسر - مبنی بر سکون

نموذج للتحلیل الصرفی

 نری أنّ اسالیب دعوة القرآن یختلف بعضها عن بعض اختلافا کثیرا.

 نری : فعل مضارع ، للمتکلم مع الغیر ، مجرد ثلاثی ، معرب ، متعد ، مبنی للمعلوم ، معتل و ناقص

أنّ : حرف مشبه بالفعل ، عامل ، مبنی علی الفتح

 اسالیب : اسم ، جمع التکسیر ، مذکر ، جامد ، معرب ، معرف بالاضافة ، ممنوع من الصرف ، صحیح الآخر 

دعوة : اسم ، مفرد ، مؤنث ، جامد ، معرب ، معرف بالاضافة ، منصرف ، صحیح الآخر
ال: حرف تعریف ، غیر عامل ، مبنی علی السکون 

قرآن : اسم ، مفرد ، مذکر ، جامد ، معرب ، معرّف بـ «ال» ، منصرف ، صحیح الآخر 

یختلف : فعل مضارع ، للغائب، مزید ثلاثی ، معرب ، لازم ، مبنی للمعلوم ، صحیح و سالم
بعض: اسم ، مفرد ، مذکر ، جامد ، معرب ، معرف بالاضافة ، منصرف ، صحیح الآخر

ها : اسم ، ضمیر متصل للنصب و الجر ، للغائبة ، مبنی علی السکون ، معرفة

عن : حرف ، عامل جر ، مبنی علی السکون
بعض:کما مرّ

 اختلافا : اسم ، مفرد ، مذکر ، جامد ، معرب ، نکرة ، منصرف ، صحیح لآخر

 کثیرا : اسم ، مفرد ، مذکر ، مشتق (صفة مشبهة) ، معرب ، نکرة ، منصرف ، صحیح لآخر

نوشته شده در جمعه ٢٥ دی ۱۳۸۸ساعت ٦:٤٦ ‎ق.ظ توسط فاطمه شاه حسینی نظرات ()



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت